Sau khi tìm hiểu, Thiên Phước thấy rằng nguồn gốc của pizza không chỉ là lịch sử ẩm thực mà còn là một câu chuyện về con người, về văn hóa, về tình yêu dành cho bếp lửa và bột mì.
Bài viết này sẽ đưa bạn ngược dòng thời gian, từ những chiếc bánh mì dẹt cổ đại cho đến đĩa pizza Margherita danh tiếng, rồi cuối cùng ghé lại góc nhìn của Thiên Phước về lý do tại sao lò nướng lại là linh hồn của mọi chiếc pizza đúng chuẩn Ý.
Nguồn gốc của pizza
Nhiều người nghĩ ngay đến Italy khi nhắc đến pizza, và điều đó không sai. Nhưng nếu tìm hiểu kỹ hơn, bạn sẽ thấy nguồn gốc của pizza thực ra bắt đầu từ sớm hơn rất nhiều, trải dài qua nhiều nền văn minh khác nhau trước khi tìm được hình hài hoàn chỉnh trên đất Naples.
Bánh mì dẹt: Tổ tiên xa xôi của pizza
Hàng ngàn năm trước Công nguyên, người Ai Cập cổ đại, Ba Tư và La Mã đã biết nướng bánh mì dẹt trên đá nóng, rồi thêm dầu ô liu, hành tây và các loại gia vị lên trên. Đây là tiền thân thô sơ nhất của những gì chúng ta gọi là pizza ngày nay.
Người La Mã có một loại bánh gọi là focaccia, còn người Hy Lạp cổ có plakous với nhân thơm, hành và phô mai. Nguồn gốc của pizza, theo nghĩa rộng nhất, là sản phẩm của nhiều nền văn hóa Địa Trung Hải cùng chung đam mê với bánh mì và nguyên liệu tươi ngon.
"Xenia" gồm trái cây, bánh mì dẹt, một ly rượu
Naples: Nơi pizza tìm được linh hồn
Nhưng pizza như bạn biết hôm nay thực sự được sinh ra ở Naples, vào khoảng thế kỷ 18. Thành phố cảng nghèo này có hàng chục ngàn công nhân, phu khuân vác và ngư dân cần bữa ăn nhanh, rẻ và đủ no. Những người bán rong trên phố bắt đầu phủ nhân lên miếng bánh mì dẹt và bán cho họ. Đơn giản vậy thôi, nhưng đó chính là khoảnh khắc pizza ra đời.
Lúc đó, cà chua vẫn còn bị nhiều người châu Âu xem là thực vật có độc. Người Naples lại dùng nó một cách tự nhiên vì họ quá nghèo để e ngại. Và thế là sự kết hợp giữa bánh mì dẹt, cà chua, dầu ô liu đã tạo ra công thức làm nên lịch sử.
Pizza Margherita và khoảnh khắc thay đổi tất cả
Nếu bạn muốn biết nguồn gốc của pizza gắn với hoàng gia như thế nào, câu chuyện năm 1889 sẽ làm bạn thích thú.
Khi Nữ hoàng Margherita di Savoia đến thăm Naples, người thợ làm bánh Raffaele Esposito đã chuẩn bị ba loại pizza khác nhau để dâng lên bà. Loại bà yêu thích nhất chính là chiếc pizza với cà chua đỏ, phô mai mozzarella trắng và lá húng quế xanh: ba màu tượng trưng cho cờ Ý. Từ đó, chiếc bánh mang tên Margherita ra đời và trở thành biểu tượng bất hủ của ẩm thực Ý.
Câu chuyện này không chỉ là giai thoại lịch sử. Nó cho thấy pizza, dù khởi sinh từ tầng lớp nghèo khó, đã chinh phục cả giới quý tộc chỉ bằng sự chân thực và chất lượng nguyên liệu.
Nữ hoàng Margherita di Savoia và pizza Margherita
Pizza lan khắp thế giới: từ Naples đến mọi bàn ăn
Sự lan rộng của pizza gắn liền với làn sóng di cư của người Ý sang Mỹ vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Những người nhập cư mang theo công thức quê nhà, mở tiệm bánh ở New York, Chicago và các thành phố lớn khác.
Sau Thế chiến thứ hai, lính Mỹ trở về từ Italy đã mang theo ký ức về chiếc bánh thơm ngon họ từng thưởng thức bên kia đại dương. Nhu cầu tăng vọt, pizza bắt đầu được công nghiệp hóa, biến thể theo từng vùng và cuối cùng trở thành một trong những món ăn phổ biến nhất toàn cầu.
Pizza du nhập vào Việt Nam như thế nào?
Đây là phần mà nhiều người Việt ít biết đến nhất, nhưng lại khá thú vị. Hành trình pizza đến Việt Nam không phải một sớm một chiều, mà là cả một quá trình tiếp biến văn hóa ẩm thực kéo dài hàng chục năm.
Những năm 1990: Pizza đặt chân vào Việt Nam
Pizza gia nhập thị trường Việt Nam vào khoảng những năm 1990, chủ yếu qua các nhà hàng và khách sạn quốc tế ở các thành phố lớn. Lúc bấy giờ, pizza vẫn còn là món ăn xa lạ, chỉ dành cho tầng lớp có thu nhập cao hoặc người nước ngoài sinh sống tại Hà Nội và TP.HCM.
Công ty đầu tiên chuyên về pizza tại Việt Nam là Alfresco's, mang đến hương vị Tây phương đích thực từ nguồn cội Italia. Bên cạnh đó, thương hiệu Pepperonis cũng sớm hiện diện với khẩu vị thân thiện và phù hợp hơn với người Việt.
Pizza gia nhập thị trường Việt Nam
Năm 1997 đến 2010: Làn sóng thương hiệu quốc tế
Bước ngoặt lớn xảy ra khi Pizza Hut mở cửa hàng đầu tiên tại Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 1997, đánh dấu bước đầu tiên của pizza trong việc tiếp cận người tiêu dùng Việt đại chúng. Đây là cột mốc quan trọng khi lần đầu tiên người Việt bình thường có thể ngồi trong không gian hiện đại, thưởng thức một chiếc pizza nóng hổi theo tiêu chuẩn quốc tế.
Tiếp nối làn sóng đó, Domino's Pizza được IPP Group đưa vào Việt Nam từ năm 2010, mang theo triết lý giao hàng nhanh và giá cả phổ thông hơn. Dần dần, cả một thế hệ người Việt lớn lên quen với mùi thơm phức của pizza nướng, với sợi phô mai kéo dài, với những buổi sinh nhật và tụ họp bạn bè quây quần bên những chiếc bánh tròn đầy màu sắc.
Thương hiệu mở cửa hàng pizza đầu tiên
Sau năm 2010: Pizza trở thành món ăn của người Việt
Phải đến sau năm 2010, pizza mới thực sự phổ biến rộng rãi trong đời sống ẩm thực của người Việt. Sự tăng trưởng kinh tế, tầng lớp trung lưu mở rộng và thói quen tiêu dùng thay đổi đã biến pizza từ món ăn sang trọng trở thành lựa chọn hàng ngày của giới trẻ đô thị.
Việt Nam là quốc gia chịu ảnh hưởng bởi nền văn hóa Pháp nên những món ăn làm từ bột mì như bánh mì và pizza không hề xa lạ với gu ẩm thực của người Việt. Đây chính là lý do pizza bám rễ được ở Việt Nam nhanh hơn nhiều quốc gia châu Á khác: người Việt đã có sẵn sự gần gũi với bánh mì và bột mì từ trước.
Pizza phiên bản Việt: Giao thoa và sáng tạo
Điều thú vị nhất không phải là pizza đã vào Việt Nam, mà là người Việt đã làm gì với nó. Người Việt yêu thích pizza và biến tấu theo nhiều cách riêng như pizza hải sản tươi sống, pizza bò phô mai, pizza chay với rau củ, thậm chí pizza với mắc khén hoặc gia vị đặc trưng Việt Nam.
Ở Việt Nam, những loại bánh thông thường được kết hợp từ thịt thăn, xúc xích, cá ngừ cho đến những loại pizza hảo hạng từ cá hồi xông khói, đặc biệt nhất là pizza hải sản với mực và tôm kết hợp cùng sốt cà. Thậm chí một số nhà hàng sáng tạo đã đưa cả cá nục kho, chả cá Lã Vọng lên mặt bánh pizza, tạo nên những phiên bản không thể tìm thấy ở bất cứ đâu trên thế giới.
Pizza dễ chiếm cảm tình của người Việt nhờ thành phần chính làm từ bột mì, cũng tương tự như bánh mì, vốn đã quen thuộc với khẩu vị Việt từ lâu. Pizza tại Việt Nam không chỉ đơn thuần là món ăn nhập khẩu, mà đã trở thành món ăn đa dạng, sáng tạo và được nhiều người yêu thích.
Pizza phiên bản Việt
FAQ - Những câu hỏi thường gặp về nguồn gốc của pizza
1. Nguồn gốc của pizza xuất phát từ nước nào?
Pizza có nguồn gốc từ Naples, Italy, vào khoảng thế kỷ 18. Dù bánh mì dẹt với nhân đã có từ thời cổ đại ở nhiều nền văn minh, pizza đúng nghĩa với cà chua, phô mai và vỏ bánh lên men chính là sản phẩm của Naples.
2. Pizza Margherita ra đời như thế nào?
Pizza Margherita được tạo ra năm 1889 bởi thợ làm bánh Raffaele Esposito để dâng lên Nữ hoàng Margherita di Savoia trong chuyến thăm Naples. Chiếc bánh với cà chua, mozzarella và húng quế mang màu cờ Ý đã chinh phục bà và từ đó có tên gọi như vậy.
3. Pizza gốc Ý khác pizza công nghiệp ở điểm nào?
Pizza Ý truyền thống dùng bột ủ men tự nhiên, nguyên liệu tươi tối giản và được nướng ở nhiệt độ rất cao trong lò củi. Pizza công nghiệp thường dùng bột nhồi máy, nguyên liệu đông lạnh và nướng ở nhiệt độ thấp hơn trong lò điện, khiến vỏ bánh không đạt được độ giòn và hương vị đặc trưng.
4. Tại sao lò nướng quan trọng với pizza?
Lò nướng quyết định nhiệt độ và cách nhiệt truyền vào bánh. Pizza Napoletana cần nhiệt độ từ 450 đến 500 độ C trong thời gian rất ngắn để tạo ra lớp vỏ giòn đặc trưng trong khi nhân vẫn mềm và thơm. Chỉ lò nướng được thiết kế đúng chuẩn mới đạt được điều này.
5. Nguồn gốc của pizza có ảnh hưởng gì đến cách làm pizza hôm nay?
Rất nhiều. Hiểu được nguồn gốc của pizza giúp người làm bánh nhận ra tầm quan trọng của bột mì chất lượng, nguyên liệu tươi và lửa đúng nhiệt. Đây là nền tảng để phân biệt pizza thủ công chuẩn vị với những phiên bản biến thể thương mại.
6. Lò nướng pizza củi có thực sự tốt hơn lò điện không?
Về mặt kỹ thuật, lò củi truyền nhiệt đều từ ba phía (sàn, vòm, bức xạ nhiệt) và đạt nhiệt độ cao hơn lò điện thông thường. Điều này tạo ra kết cấu vỏ bánh đặc trưng mà người Ý gọi là chuẩn Napoletana. Lò điện hiện đại cao cấp có thể tiệm cận, nhưng lò củi vẫn là lựa chọn của các pizza chef truyền thống.
Kết luận
Nhìn lại hành trình từ những chiếc bánh mì dẹt cổ đại đến đĩa pizza Margherita hoàng gia, rồi đến bàn ăn của bạn hôm nay, Thiên Phước nhận ra một điều rằng pizza vĩ đại không phải vì nó phức tạp, mà vì nó chân thực.
Nguồn gốc của pizza là câu chuyện về những người lao động nghèo Naples dùng những gì họ có để tạo ra thứ ngon nhất có thể. Sự chân thực đó, cộng với lửa và bàn tay người thợ lành nghề mới là thứ làm nên linh hồn của chiếc bánh huyền thoại.
Khi bạn hiểu điều này, bạn sẽ hiểu tại sao một chiếc lò nướng đúng chuẩn không phải là xa xỉ phẩm mà là điều kiện tiên quyết để pizza của bạn đạt đến đúng cái tiêu chuẩn mà người Naples đã đặt ra từ hơn hai thế kỷ trước.
XÂY LÒ PIZZA THIÊN PHƯỚC
Văn phòng: 25/12D Nguyễn Hậu, P. Tân Sơn Nhì, TP.HCM
Địa chỉ kho: Lô A9, Cụm Công nghiệp Nhị Xuân, Xã Xuân Thới Sơn, TP.HCM
Hotline: 0913 716 139 – 0983 123 128 – 0913 542 741
Mail: sales@xaylopizza.com
Website: xaylopizza.com
